ৰাজীৱ নাৰায়ণ
বিশ্বৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI)ৰ মডেল নিৰ্মাণৰ দৌৰত ভাৰত হয়তো জয়ী নহ'বও পাৰে। কিন্তু এই প্ৰযুক্তিক ব্যৱহাৰোপযোগী, নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু স্থানীয় ৰূপ দিয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় মানৱ শ্ৰমশক্তি সৃষ্টি কৰি ভাৰত এই প্ৰযুক্তিৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ লাভ আদায় কৰা দেশসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ উঠিব পাৰে।
কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ক্ষেত্ৰত এটা বেদনাদায়ক সত্য আছে, যিটো ভাৰতে স্বীকাৰ কৰা উচিত। সেয়া হ'ল, ভাৰত এই দৌৰত আগবাঢ়ি থকা নাই। সেই শীৰ্ষ স্থান এতিয়া আন ক'ৰবাত। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ হাতত AI. কোম্পানী, মূলধন আৰু কম্পিউটিং শক্তিৰ আটাইতকৈ গভীৰ ভাণ্ডাৰ আছে। চীনে অসাধাৰণ গতিৰে নিজৰ প্ৰযুক্তিগত ক্ষমতা গঢ়ি তুলিছে। টাইৱান এনে এক ছেমিকণ্ডাক্টৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত অৱস্থান কৰিছে যাৰ ওপৰত এই বিপ্লৱ নিৰ্ভৰশীল। ভাৰতৰ প্ৰতিভা, উচ্চাকাংক্ষা আৰু দ্ৰুতগতিত সম্প্ৰসাৰিত হোৱা ডিজিটেল অৰ্থনীতি আছে যদিও, যিসমূহ দেশে এই প্ৰযুক্তিক অত্যাধুনিক ৰূপ দিছে, সেইবোৰৰ তুলনাত ভাৰত এতিয়াও বহু যোজন দূৰত।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
এই বাস্তৱতাই দুটা সিদ্ধান্তৰ জন্ম দিছে। প্ৰথমটো হ'ল, ভাৰতে দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়িব লাগিব, কম্পিউটিং ক্ষমতা গঢ়িব লাগিব, বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিব লাগিব, নিজৰ ভেটিৰ আৰ্হিসমূহ বিকাশ কৰিব লাগিব আৰু এই ব্যৱধান দূৰ কৰিব লাগিব। আনটো সিদ্ধান্ত প্ৰায় পৰাজয়মূলকঃ এই দৌৰত ইতিমধ্যে হাৰ মানিব লগা হৈছে আৰু ভাৰত কেৱল আন ঠাইত বিকশিত হোৱা AI-ৰ বাবে এখন বজাৰ হৈ পৰিব। কিন্তু দুয়োটা সিদ্ধান্ততেই এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা বাদ পৰি গৈছেঃ ইয়াত আন এক দৌৰ আছে, যিটোত জয়লাভ কৰাৰ বাবে ভাৰত অস্বাভাৱিকভাৱে ভাল স্থানত আছে।
এই কথাটো বিবেচনা কৰক। AI কেতিয়াও নিজে নিজে ছাৰ্ভাৰ ফাৰ্মৰ পৰা ওলাই আহি বাস্তৱ অৰ্থনীতিত সোমাব নোৱাৰে। কোনোবাই ইয়াৰ উৎপাদিত ফলাফলসমূহ পৰীক্ষা কৰিব লাগিব, ইয়াৰ ভুলবোৰ শুধৰাব লাগিব, ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰশিক্ষণ দিব লাগিব, স্বয়ংক্ৰিয় প্ৰক্ৰিয়াসমূহ তদাৰক কৰিব লাগিব, নিৰ্দিষ্ট ব্যৱসায়ৰ বাবে মডেলসমূহ খাপ খুৱাব লাগিব, সেইবোৰক স্থানীয় ভাষালৈ অনুবাদ কৰিব লাগিব আৰু যন্ত্ৰই যেতিয়া বাস্তৱ জীৱনৰ জটিল পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হ'ব, তেতিয়া হস্তক্ষেপ কৰিব লাগিব। ইয়াৰ বাবে মানুহৰ প্ৰয়োজন হ'ব। বহু মানুহৰ। তেন্তে ডাঙৰ প্ৰশ্নটো হ'ল, যেতিয়া এক বিলিয়ন মানুহৰ বাবে যন্ত্ৰক সঠিকভাৱে কাম কৰাবলৈ নিযুত নিযুত মানুহৰ প্ৰয়োজন হ'ব, তেতিয়া কি হ'ব? সেয়াই হ'ল AI-ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ এক নতুন ভাৰতীয় স্তৰ।
নতুন মধ্যৱৰ্তী স্তৰ
প্ৰতিটো প্ৰযুক্তিগত বিপ্লৱেই প্ৰযুক্তিটোক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন কামৰ সৃষ্টি কৰে। গাড়ীয়ে মেকানিক, ছাৰ্ভিচ নেটৱৰ্ক আৰু আনুষংগিক সামগ্ৰীৰ এক পৰিৱেশ গঢ়ি তুলিলে। ইণ্টাৰনেটে এনে কিছুমান চাকৰিৰ সৃষ্টি কৰিলে যিবোৰ ৱেবৰ আগতে কল্পনা কৰাটোও কঠিন আছিল। AI-য়েও হয়তো অনুৰূপ কিবা এটা কৰিব পাৰে, কিন্তু ইয়াৰ মাজত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য আছেঃ বেছিভাগ নতুন কাম যন্ত্ৰ আৰু ব্যৱহাৰকাৰীৰ মাজত হ'ব।
ধৰি লওক, এটা বেংকে ঋণৰ আবেদন মূল্যায়ন কৰিবলৈ AI ব্যৱহাৰ কৰিছে। যন্ত্ৰটোৱে ছেকেণ্ডৰ ভিতৰতে বিপুল পৰিমাণৰ তথ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰিব পাৰে। কিন্তু তথাপি কোনোবাই ইয়াৰ পৰামৰ্শসমূহ পৰীক্ষা কৰিব লাগিব, ভুল-ভ্ৰান্তি ধৰা পেলাব লাগিব, অস্বাভাৱিক ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰীক্ষণ কৰিব লাগিব আৰু স্বয়ংক্ৰিয় সিদ্ধান্তই যাতে কোনো অৰ্থহীন ফলাফল নিদিয়ে, সেয়া নিশ্চিত কৰিব লাগিব। একেই কথা চিকিৎসালয়, কাৰখানা, বীমা প্ৰতিষ্ঠান, লজিষ্টিক কাৰ্যকলাপ, বিদ্যালয় আৰু চৰকাৰী বিভাগসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
AI-এ এখন নথিপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে, কিন্তু সেয়া সঁচা নে মিছা সেয়া প্ৰমাণ কৰিবলৈ কোনোবা মানুহৰ প্ৰয়োজন। ই এটা বাৰ্তালাপ অনুবাদ কৰিব পাৰে, কিন্তু অৰ্থটো যাতে অবিকৃত থাকে, সেয়া নিশ্চিত কৰিবলৈ মানুহৰ প্ৰয়োজন। ই লাখ লাখ তথ্যৰ মাজত আৰ্হি বা পেটাৰ্ন চিনাক্ত কৰিব পাৰে, কিন্তু সেইবোৰৰ কিবা অৰ্থ আছে নে নাই, সেয়া সিদ্ধান্ত ল'বলৈ মানুহৰ প্ৰয়োজন। এইবোৰ কোনো উচ্চস্তৰীয় গৱেষকৰ কাম নহয়। ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজন হ'ব নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰৰ জ্ঞান, বিচাৰ-বুদ্ধি, ভাষিক দক্ষতা, প্ৰক্ৰিয়াৰ অভিজ্ঞতা আৰু AI আহিলাবোৰ নিজে বনোৱাতকৈ সেইবোৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সামৰ্থ্য।
ভাৰতৰ বাবে এই পাৰ্থক্যটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। দেশে দশক দশক ধৰি নিজৰ শিক্ষিত শ্ৰমিকসকলৰ জৰিয়তে গোলকীয় ব্যৱসায়ৰ বাবে জটিল কাৰ্য সম্পাদন কৰি এক সেৱামুখী অৰ্থনীতি গঢ়ি তুলিছে। AI-এ ইয়াৰে কিছুমান কাম স্বয়ংক্ৰিয় কৰিব, কিন্তু ই AI ৰ পৰীক্ষণ, পৰিচালনা, গ্ৰাহকৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সলনি কৰা আৰু সংহতিকৰণৰ চাৰিওফালে এক নতুন স্তৰৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ইয়াত সুযোগটো AI নিৰ্মাণ কৰাত মানুহক নিয়োজিত কৰাটো নহয়, বৰং AI-ক কেন্দ্ৰ কৰি মানুহক নিযুক্তি দিয়াটোহে।
এডভাণ্টেজ ইণ্ডিয়া
এয়া এনে এক স্থান য'ত AI-ৰ দৌৰত ভাৰতৰ দুৰ্বলতা বুলি ভবা কথাটোৱেই এক অৰ্থনৈতিক সুবিধা হৈ উঠিব পাৰে। ভাৰতে প্ৰতিটো ভেটিৰ আৰ্হি উৎপাদন কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। ই এখন জটিল আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অৰ্থনীতিত সেই আৰ্হিসমূহক কাৰ্যকৰী কৰাত অতিশয় পাকৈত হোৱাৰ প্ৰয়োজন।
ভাৰতত কোটি কোটি সাম্ভাব্য ব্যৱহাৰকাৰী, লাখ লাখ ব্যৱসায় আৰু ভাষা, উদ্যোগ তথা স্থানীয় প্ৰেক্ষাপটৰ এক আচৰিত বৈচিত্ৰ্য আছে। কেলিফৰ্নিয়া বা শ্বেনজেনত বিকশিত হোৱা এটা মডেল প্ৰযুক্তিগতভাৱে আকৰ্ষণীয় হ'ব পাৰে, কিন্তু ভাৰতত ইয়াৰ উপযোগিতা নিৰ্ভৰ কৰিব ই ভাৰতীয় গ্ৰাহক, উদ্যোগ আৰু বাস্তৱতাক কিমান ভালদৰে বুজি পায় তাৰ ওপৰত।
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
সেইটো কোনে সম্ভৱ কৰিব? যিসকল লোকে হিন্দী, তামিল, বঙালী, মাৰাঠী বা তেলেগু ভাষা ইমান ভালদৰে জানে যে এটা এ আই ব্যৱস্থাই কিবা এটা অনুবাদ কৰাৰ পিছতো যেতিয়া ইয়াৰ মূল অৰ্থ হেৰুৱায়, তেতিয়া তেওঁলোকে সেয়া ধৰিব পাৰে। যিসকল লোকে বেংকিং, কৃষি, আইন, চিকিৎসা, উৎপাদন বা খুচুৰা ব্যৱসায় ভালদৰে বুজি পায় আৰু এটা বুদ্ধিদীপ্ত উত্তৰ আৰু এটা সঁচাৰ দৰে লগা ভুল উত্তৰৰ মাজৰ পাৰ্থক্য উলিয়াব পাৰে। ইয়াতেই ভাৰতৰ বৃহৎ জনসংখ্যা কেৱল এক পৰিসংখ্যা হৈ নাথাকি এক সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত হ'ব পাৰে।
ইয়াত এটা ভৌগোলিক দিশো জড়িত হৈ আছে। এই কামবোৰৰ সৰহভাগেই বাংগালুৰু, হায়দৰাবাদ বা অন্যান্য প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। যদি আহিলাবোৰ ডিজিটেল হয় আৰু কামবোৰ দূৰৰ পৰাই (remotely) কৰিব পাৰি, তেন্তে AI সম্পৰ্কীয় সেৱাসমূহ সৰু চহৰ আৰু নগৰলৈয়ো বিয়পিব পাৰে, যিদৰে আগতে আই টি নিৰ্ভৰ সেৱাসমূহৰ ঢৌ বিয়পিছিল।
তথাপি, ভাৰতে AI অৰ্থনীতিক কম দৰমহাৰ ডিজিটেল কামৰ আন এক ভঁৰালত পৰিণত কৰাৰ সাহস কৰা উচিত নহয়। যদি শ্ৰমিকসকলক প্ৰতিটো কামৰ বাবে মাত্ৰ কেইটামান টকাৰ বিনিময়ত যন্ত্ৰৰ ফলাফল শুধৰোৱাতে আৱদ্ধ কৰি ৰখা হয়, তেন্তে ভাৰতে নিযুক্তি সৃষ্টি কৰিব সঁচা, কিন্তু সমৃদ্ধি নহয়। প্ৰকৃত পুৰস্কাৰটো হ'ব লাগিব উৰ্ধমুখী গতিশীলতাঃ AI সম্পৰ্কীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰা, জটিল ধৰণৰ তদাৰকী আৰু নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰৰ বিশেষজ্ঞতালৈ আগবঢ়া, আৰু প্ৰযুক্তিৰ উন্নতিৰ লগে লগে উৎপাদনশীল হৈ উঠা। তেনেদৰেই জনসংখ্যাৰ সুবিধাক অৰ্থনৈতিক সুবিধালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি।
AI-ৰ সিপাৰলৈ
ভাৰতৰ AI ভৱিষ্যতক লৈ হোৱা বেছিভাগ আলোচনাই পুনৰ-দক্ষতা অৰ্জনৰ ওপৰত কেন্দ্ৰীভূত। যিসকল শ্ৰমিকৰ চাকৰি সলনি হৈছে তেওঁলোকক নতুন দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, কৰ্মক্ষেত্ৰত প্ৰৱেশ কৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে বুদ্ধিমান ব্যৱস্থাৰ সৈতে কেনেদৰে কাম কৰিব লাগে সেয়া জানিব লাগিব আৰু কোম্পানীবোৰে প্ৰশিক্ষণৰ বিষয়ে পুনৰ চিন্তা কৰিব লাগিব। এই সকলোবোৰ প্ৰয়োজনীয়, কিন্তু পৰ্যাপ্ত নহয়। ভাৰতে লগতে এই প্ৰশ্নটোও কৰা উচিতঃ AI-ৰ চাৰিওফালে কি কি নতুন বৃত্তি, সেৱা আৰু ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিব পাৰি?
প্ৰতিনিধিত্বমূলক ছবি
ইয়াৰ উদ্দেশ্য পৰৱৰ্তী উন্নত মডেল গঢ়ি তোলাত আমেৰিকাক পৰাস্ত কৰা বা অভূতপূৰ্ব পৰিসৰত AI নিয়োগ কৰাত চীনক পৰাস্ত কৰা নহ'বও পাৰে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, এখন বিশাল আৰু জটিল অৰ্থনীতিত AI-ক খাপ খুওৱাত ব্যতিক্ৰমীভাৱে পাকৈত হৈ উঠা আৰু সেই ক্ষমতাক বিশ্বৰ দৰবাৰলৈ ৰপ্তানি কৰাটোহে লক্ষ্য হ'ব পাৰে।
নিশ্চিতভাৱে, AI বিপ্লৱে কিছুমান চাকৰি ধ্বংস কৰিব। কিন্তু ই নতুন চাকৰিও সৃষ্টি কৰিব। যিবোৰ দেশে আটাইতকৈ বেছি লাভৱান হ'ব, সেয়া হয়তো সৰ্বাধিক স্বয়ংক্ৰিয়কৰণ কৰা দেশসমূহ নহ'বও পাৰে, বৰং মানুহ আৰু যন্ত্ৰক একেলগে কাম কৰোৱাত শ্ৰেষ্ঠত্ব অৰ্জন কৰা দেশসমূহহে হ'ব। ভাৰত হয়তো AI নিৰ্মাণৰ দৌৰত জয়ী নহ'বও পাৰে। কিন্তু সঠিক দক্ষতা, নীতি আৰু উচ্চাকাংক্ষাৰ সৈতে, ই এনে এক শ্ৰমশক্তি গঢ়ি তুলিব পাৰে যিয়ে AI যন্ত্ৰক সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবে কেনেদৰে কাম কৰিব লাগে সেয়া শিকাব।
(লেখক এগৰাকী প্ৰবীণ সাংবাদিক আৰু যোগাযোগ বিশেষজ্ঞ)
