আনায়া আয়াত / গুৱাহাটী
১৯৯৯ চনৰ কাৰ্গিল যুদ্ধৰ সময়ৰ সঁচা ঘটনাৰ ওপৰত আধাৰিত নেটফ্লিক্সৰ ছিৰিজ 'অপাৰেচন ছফেদ সাগৰে' এই যুদ্ধত ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ ভূমিকাক পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। অনি সেনৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এই ছিৰিজটোত অতিৰিক্ত একচন বা উগ্ৰ জাতীয়তাবাদৰ সলনি যুদ্ধৰ পূৰ্বে হোৱা প্ৰস্তুতি, কূটনীতি আৰু নাটকীয় পৰিস্থিতিৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে।
ৱেষ্টাৰ্ন এয়াৰ কমাণ্ডৰ এয়াৰ অফিচাৰ কমাণ্ডিং-ইন-চীফ (AOC-in-C) এয়াৰ মাৰ্শ্বাল বিনোদ পাটনিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা আদিল হুছেইনে কয় যে এই অভিজ্ঞতাই তেওঁক এগৰাকী ব্যক্তি আৰু এগৰাকী শিল্পী হিচাপে নিজকে পুনৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিলে।
অসমীয়া, বঙালী, হিন্দী আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ছবিত নিজৰ কেৰিয়াৰ গঢ়ি তোলা আদিলে আং লীৰ ‘লাইফ অৱ পাই’ আৰু মীৰা নায়াৰৰ ‘দ্য ৰিলাকটেণ্ট ফাণ্ডামেণ্টেলিষ্ট’ আদি ছবিৰ জৰিয়তে বিশ্বজুৰি স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।
আৱাজ-দ্য ভইচৰ সৈতে হোৱা এক আছুতীয়া সাক্ষাৎকাৰত আদিলে এই ছিৰিজটোত কাম কৰাৰ নিজৰ অভিজ্ঞতা বৰ্ণনা কৰিছে।
অনুপ্ৰেৰণা আৰু আত্ম-উপলব্ধি
প্ৰশ্নঃ প্ৰতিটো প্ৰজেক্টে আপোনাক কিবা নহয় কিবা এটা শিকায়। 'অপাৰেচন ছফেদ সাগৰ'ৰ পৰা আপুনি কি শিক্ষা লাভ কৰিছে?
আদিল হুছেইনঃ আমাৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ দেশৰ প্ৰতি থকা নিষ্ঠা, আন্তৰিকতা, সততা, কষ্ট, সংগ্ৰাম, শাৰীৰিক সক্ষমতা আৰু গভীৰ ভক্তিৰ বিষয়ে মই আগৰ পৰাই অৱগত আছিলো। কিন্তু প্ৰকৃত বায়ুসেনা আৰু সামৰিক বাহিনীত কৰ্মৰত লোকসকলৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত সেয়া বাস্তৱত দেখি মোৰ চকু মেল খালে আৰু এক গভীৰ অনুপ্ৰেৰণা তথা গৌৰৱেৰে মোৰ বুকু ভৰি পৰিল।
অপাৰেচন ছফেদ সাগৰৰ দৃশ্যগ্রহনৰ সময়ত আইএএফৰ মুৰব্বী বি ডি ধনোয়াৰ সৈতে আদিল হুছেইন
তেওঁলোকৰ নিষ্ঠাৰ গভীৰতা আৰু কেম্পাছৰ ভিতৰত তেওঁলোকে কটোৱা নম্ৰ তথা সাধাৰণ জীৱন-যাপনে মোক মোৰ নিজৰ কামৰ বিষয়েও প্ৰশ্ন কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল। মই ভাবিবলৈ বাধ্য হৈছিলো যে অভিনয়ক নিজৰ পেছা হিচাপে বাছি লোৱা এজন ব্যক্তি হিচাপে মই তেওঁলোকৰ দৰেই শাৰীৰিক কষ্ট, বিনিদ্ৰ ৰজনী আৰু কঠোৰ প্ৰস্তুতিৰ মাজেৰে নিজকে আগুৱাই লৈ গৈছোঁনে?
তেওঁলোকে দেশৰ সেৱা কৰিছে, আনহাতে মই শিল্পৰ সেৱা কৰিছোঁ। ই মোক নিজকে সুধিবলৈ বাধ্য কৰালে যে মই কিয় শিল্পৰ সেৱা কৰোঁ। মোৰো তেওঁলোকৰ দৰেই একে স্তৰৰ নিষ্ঠা আছেনে? মোৰ শিল্পকলাৰ গভীৰতালৈ যাবলৈ আৰু মই কৰা কামৰ আঁৰৰ দাৰ্শনিক কাৰণবোৰ বুজিবলৈ মই পৰ্যাপ্ত পৰিশ্ৰম কৰোঁনে?
এই সকলোবোৰ কথাই মোৰ মনত এক আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰিলে আৰু মোক এজন ব্যক্তি তথা এজন শিল্পী হিচাপে নিজকে পুনৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ বাধ্য কৰালে।
প্ৰশ্নঃ যেতিয়া আপুনি প্ৰথমবাৰৰ বাবে 'অপাৰেচন ছফেদ সাগৰ'ৰ বিষয়ে শুনিছিল, তেতিয়া কাহিনীটোৰ কোনটো দিশে আপোনাক ইয়াৰ অংশ হ'বলৈ আকৰ্ষিত কৰিছিল?
আদিলঃ এক বৈৰী চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰিবলৈ বায়ুসেনাই যিদৰে তাৎক্ষণিকভাৱে পৰিস্থিতিৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলগীয়া হৈছিল, সেই কাহিনীটোৱে মোক আকৰ্ষণ কৰিছিল। কেইমাহমানৰ আগতে কৰা পাৰমাণৱিক পৰীক্ষাৰ বাবে বাহিনীটোৱে সন্মুখীন হোৱা সীমাবদ্ধতা আৰু বাধাবোৰৰ মাজতো তেওঁলোকৰ নিষ্ঠাই মোক আপ্লুত কৰিছিল।
এইটো মোৰ বাবে এক নতুন অভিজ্ঞতা আছিল আৰু মই ভাবিছিলো যে মই ইয়াৰ অংশ হোৱা উচিত। সকলোবোৰ খণ্ড পঢ়াৰ পিছত মই উপলব্ধি কৰিলোঁ যে ইয়াত নাটকীয়তা অতি কম। এইটো এটা সম্পূৰ্ণ সঁচা কাহিনী আৰু লেখাত কোনো অপ্ৰয়োজনীয় উগ্ৰ জাতীয়তাবাদ (jingoism) নাই।
ই আৱেগিকভাৱে আকৰ্ষণীয় আৰু কাৰিকৰী দিশৰ পৰা এক নিঁখুত কাহিনী, যাক লিখি উলিয়াইছে কুশল শ্ৰীবাস্তৱে। তেওঁ স্বেচ্ছাই অৱসৰ গ্ৰহণ কৰাৰ আগতে ভাৰতীয় বায়ুসেনাত সেৱা আগবঢ়াইছিল।
কাহিনীটো ক'বলৈ তেওঁৰ থকা আগ্ৰহ আৰু আন্তৰিকতা মই অনুভৱ কৰিব পাৰিছিলো আৰু সেয়েহে মই ইয়াৰ অংশ হ'বলৈ বিচাৰিছিলো।
প্ৰশ্নঃ এই ছিৰিজটোৱে বায়ুসেনাৰ যোদ্ধাসকলক কেৱল অসাধাৰণ নায়ক হিচাপে চিত্ৰায়িত কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকৰ মানৱীয় দিশ, পৰিয়াল, বন্ধুত্ব আৰু ভয়ক দেখুৱাবলৈ যথেষ্ট সময় লৈছে। এজন অভিনেতা হিচাপে এইটো আপোনাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল নেকি?
আদিলঃ এজন অভিনেতা হিচাপে প্ৰজেক্টটো যিয়েই নহওক কিয়, প্ৰতিটো চৰিত্ৰৰ মানৱীয় প্ৰকৃতি আৰু মানৱীয় দিশটো পৰীক্ষা কৰাটো মোৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। যিসকল লোকে বীৰত্বপূৰ্ণ কাম কৰে, তেওঁলোকৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ সময়ত এইটো বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে। মই নিশ্চিত যে তেওঁলোকে নিজকে কেতিয়াও 'নায়ক' বুলি নাভাবে।
কোনো প্ৰকৃত নায়কে নিজলৈ চাই কেতিয়াও নকয়, "মই এজন নায়ক।"
তেওঁলোকে কৰা কাম আৰু সেই দাৰ্শনিক বুজাবুজিয়েহে তেওঁলোকক নায়ক কৰি তোলে, যিয়ে তেওঁলোকক দেশ ৰক্ষাৰ বাবে নিজৰ জীৱন বিপদাপন্ন কৰিও সৰ্বোচ্চ বলিদান দিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে।
এইবোৰ দিশ আমি সাধাৰণতে চিনেমা আৰু আন যুদ্ধৰ কাহিনীত দেখিবলৈ পাওঁ। কিন্তু ইয়াৰ আঁৰত তেওঁলোকো আমাৰ দৰেই সাধাৰণ মানুহ। তেওঁলোকে দেশৰ সেৱা কৰিবলৈ এই বিশেষ ধৰ্মটো, এই 'স্বধৰ্ম'টো বাছি লৈছে।
অপাৰেচন ছফেদ সাগৰৰ কলা-কৌশলীৰ সৈতে আদিল হুছেইন
দেশক ৰক্ষা কৰিবলৈ তেওঁলোক নিজৰ প্ৰাণ বলিদান দিবলৈকো সাজু থাকে, এই কথাই মোক আশ্চৰ্যান্বিত কৰে। এজন অভিনেতা আৰু এজন মানুহ হিচাপে, কিহে তেওঁলোকক এই কামবোৰ কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে, সেয়া মোৰ অন্বেষণৰ এটা মুখ্য বিষয়।
প্ৰশ্নঃ মই জানিব পাৰিছোঁ যে চৰিত্ৰটোৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলোৱাৰ সময়ত আপুনি ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ প্ৰাক্তন বিষয়াসকলৰ সৈতে কথা পাতিছিল। অভিজ্ঞতা কেনেকুৱা আছিল? তেওঁলোকে আপোনাক এনেকুৱা কিবা কৈছিল নেকি যাৰ বাবে আপোনাৰ চৰিত্ৰটোক উপস্থাপন কৰাৰ দৃষ্টিভংগী সলনি হৈছিল?
আদিলঃ হয়, মই এয়াৰ মাৰ্শ্বাল বিনোদ পাটনিৰ লগতে মই জনা অন্যান্য বায়ুসেনা কৰ্মীসকলৰ সৈতেও কথা পাতিছিলো। ছিৰিজটো নিৰ্মাণ কৰা কুশল শ্ৰীবাস্তৱ আৰু অভিজিত পৰমাৰো সেই আলোচনাসমূহত জড়িত আছিল।
আমি কৰ্মশালাও কৰিছিলো আৰু এটা বায়ুসেনা ঘাঁটিলৈ গৈছিলো, য'ত আমি গ্ৰুপ কেপ্তেইনসকলৰ সৈতে মত-বিনিময় কৰিছিলো। মই তেওঁলোকৰ শাৰীৰিক ভংগীমা, তেওঁলোকে কেনেকৈ ব্ৰিফিং কৰে, কেনেকৈ খোজ কাঢ়ে আৰু নিজকে পৰিচালনা কৰে, লগতে তেওঁলোকে নিজৰ পৰিয়ালৰ সৈতে কেনেকৈ সম্পৰ্ক ৰাখে, সেইবোৰ বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিছিলো।
সেই সকলোবোৰ কথা মোৰ অনুশীলনত আহি পৰিছিল, বিশেষকৈ সেই চৰিত্ৰবোৰৰ বাবে যাৰ পৰিয়াল আৰু ব্যক্তিগত জীৱন কাহিনীটোত দেখুওৱা হৈছে। মোৰ চৰিত্ৰটোৰ পৰিয়ালৰ সৈতে কটোৱা সময় বৰ বেছি নাই, কাৰণ তেওঁ এক অতি উচ্চ পদবীত আছে। তেওঁ মুখ্যতঃ কৌশলগত সিদ্ধান্তবোৰৰ সৈতে জড়িত আৰু যুদ্ধক্ষেত্ৰ বা আকাশমাৰ্গত প্ৰত্যক্ষভাৱে যুদ্ধত জড়িত নহয়। গতিকে, হয়, সেই বাৰ্তালাপবোৰ মোৰ বাবে অতিশয় মূল্যবান আছিল।
প্ৰশ্নঃ সামৰিক জীৱনক অতি সংযতভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছিৰিজটোৱে বায়ুসেনাৰ প্ৰাক্তন বিষয়াসকলৰ পৰা প্ৰশংসা লাভ কৰিছে। এজন অভিনেতা হিচাপে আপুনি ভাবেনে যে অতিৰঞ্জিত দৃশ্যতকৈ সংযমে কেতিয়াবা এটা যুদ্ধৰ কাহিনীক অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিব পাৰে?
আদিলঃ মই ভাবোঁ শিল্পত সংযম অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। মোৰ বাবে শিল্পৰ সংজ্ঞা হৈছে সেই সকলোবোৰ অপ্ৰাসংগিক আৰু অৰ্থহীন বস্তুক আঁতৰাই পেলোৱা, যিবোৰ সাধাৰণ দৰ্শকক দেখুওৱাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।
শিল্পই মানুহক নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ লগতে মানৱ প্ৰকৃতিৰ সৰ্বোচ্চ গুণসমূহ অৰ্থাৎ সংযম, শান্ত স্বভাৱ, সন্মান আৰু সহানুভূতি গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰা উচিত।
ছিৰিজটোত ব্যৱহাৰ কৰা "ৰেজৰ ব্লেডছ" বাক্যাংশটোৱে সেই ধাৰণাটোকেই প্ৰতিফলিত কৰে। যেতিয়া আমাক কৰ্তব্যৰ বাবে মতা হয়, তেতিয়া আমি ৰেজৰৰ দৰে তীক্ষ্ণ হ'ব লাগিব। তাত কোনো আপোচ নচলে। তথাপি, ইয়াত অহংকাৰ বা দম্ভ দেখুওৱাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই, কাৰণ সেয়া মানৱীয় আচৰণৰ অন্যতম অৰ্থহীন দিশ।
অপাৰেচন ছফেদ সাগৰৰ এটা দৃশ্যত আদিল হুছেইন
এইবোৰ এনেকুৱা ধাৰণা যাৰ বিষয়ে শ্ৰী অৰবিন্দ আৰু ৰামকৃষ্ণ পৰমহংসৰ দৰে মহান চিন্তাবিদ আৰু আধ্যাত্মিক গুৰুৱে কৈ থৈ গৈছে। শিল্পই মানুহক তেওঁলোকৰ প্ৰবৃত্তিগত, আৱেগিক আৰু প্ৰতিক্ৰিয়াশীল আচৰণক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা উচিত। আমাৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ সময়ত আমি মৰ্যাদাপূৰ্ণ, মাৰ্জিত, শান্ত আৰু সহানুভূতিশীল হোৱা উচিত।
উদাহৰণস্বৰূপে, ছিৰিজটোত যেতিয়া আমি এজন পাকিস্তানী সৈনিকক বন্দী কৰোঁ, আমি তেওঁৰ সৈতে তেনে ব্যৱহাৰ নকৰোঁ যিদৰে পাকিস্তানে আমাৰ এজন জোৱান অজয় আহুজাৰ সৈতে কৰিছিল। আমি অধিক সভ্য। আমাৰ শত্ৰুক পৰাস্ত কৰিবলৈ আমি কেতিয়াও আমাৰ শত্ৰুৰ দৰে হ'ব নোৱাৰোঁ।
কেৱল যুদ্ধত লিপ্ত হোৱাৰ বাবেই আমি নিষ্ঠুৰ বা হিংস্ৰ হোৱাৰ হাবিয়াস কৰা উচিত নহয়। যুদ্ধ অৱশ্যে এটা হিংসাত্মক কাৰ্য, কিন্তু কেৱল সেই পৰ্যায়লৈকে য'ত হিংসাৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াক মহিমামণ্ডিত কৰা উচিত নহয়, কাৰণ কোনেও হিংসা নিবিচাৰে।
শিল্পত হিংসা দেখুৱাব পাৰি কেৱল এনে এক পৰিস্থিতিৰ দিশে আগবাঢ়ি যাবলৈ, য'ত আৰু হিংসাৰ প্ৰয়োজন নাই। সেয়া মানৱ প্ৰকৃতিৰ শীৰ্ষতম দিশ হিচাপে আমি উদযাপন কৰিবলগীয়া কোনো কথা নহয়।
প্ৰশ্নঃ নেটফ্লিক্স ইণ্ডিয়াত আপোনাৰ দুটাকৈ কাম ক্ৰমে ১ আৰু ২ নম্বৰ স্থানত ট্ৰেণ্ডিঙত থকাটো দেখি সঁচাকৈয়ে বহুত ভাল লাগিছে, সেয়া হৈছে ‘ছফেদ সাগৰ’ আৰু ‘মুছাফিৰ কেফে’। আপোনাৰ অনুভৱ কেনেকুৱা?
আদিলঃ ই যথেষ্ট আত্মসন্তুষ্টিদায়ক। দুয়োখন ছিৰিজৰে অংশ হ'বলৈ পাই মোৰ বৰ ভাল লাগিছে। ‘মুছাফিৰ কেফে’ও দৰ্শকে বহুত ভাল পাইছে আৰু মই দুয়োখনৰে সৈতে জড়িত থাকিবলৈ পাই গৌৰৱান্বিত।
দুয়োখন সম্পূৰ্ণ পৃথক ছিৰিজ আৰু ই সমাজ আৰু মানৱীয় অৱস্থাৰ ভিন্ন দিশৰ সৈতে মোকাবিলা কৰে। ইয়াক নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে মই নিৰ্মাতাসকলৰ লগতে নেটফ্লিক্সৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ।
মই আশা কৰোঁ নেটফ্লিক্সে মানৱীয় আৱেগ আৰু সমাজৰ সূক্ষ্ম বিশ্লেষণৰ সৈতে এনে ধৰণৰ কাহিনী অধিক আগবঢ়োৱাৰ বাবে অনুপ্ৰাণিত হ'ব।
(আনায়া আয়াত গুৱাহাটীৰ এগৰাকী লেখিকা)
