দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ মহান ইছলামিক পণ্ডিত মুফতি ইব্ৰাহিম দেশাইৰ ভাৰতৰ সৈতে কি সম্পৰ্ক?

Story by  atv | Posted by  Munni Begum • 23 h ago
দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ মহান ইছলামিক পণ্ডিত মুফতি ইব্ৰাহিম দেশাই
দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ মহান ইছলামিক পণ্ডিত মুফতি ইব্ৰাহিম দেশাই
 
মালিক আছগৰ হাচমী
 
আধ্যাত্মিকতা আৰু আধুনিকতাৰ অপূৰ্ব সমন্বয় গঢ়ি তোলা দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰখ্যাত ইছলামিক পণ্ডিত তথা শ্বৰীয়ত আইনৰ বিশেষজ্ঞ মুফতি ইব্ৰাহিম দেশাইৰ স্মৃতি আজিও সজীৱ। ২০২১ চনৰ ১৫ জুলাইত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ডাৰবান চহৰত শেষ নিশ্বাস ত্যাগ কৰা এইগৰাকী মহান ব্যক্তিৰ মৃত্যুবাৰ্ষিকীৰ সময়ত তেওঁৰ কৰ্মৰাজিক পুনৰ স্মৰণ কৰা হৈছে। মুফতি দেশাইৰ সৈতে ভাৰতবৰ্ষৰ সম্পৰ্ক আছিল অতি প্ৰাচীন আৰু গভীৰ। ধৰ্মীয় বিষয়ত তেওঁ যি সূক্ষ্ম জ্ঞান আৰু প্ৰজ্ঞা অৰ্জন কৰিছিল, তাৰ মূল ভেটি স্থাপন হৈছিল এইখন ভাৰতৰ মাটিতেই।
 
তেওঁ কেৱল এজন পাৰম্পৰিক উলেমা বা শিক্ষকেই নাছিল; তেওঁ আধুনিক যুগৰ অৰ্থনৈতিক জটিলতাসমূহ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ইছলামিক বিত্ত আৰু ছৰিয়া-ভিত্তিক ব্যৱসায় প্ৰণালীৰ ওপৰতো ব্যাপক গৱেষণা আৰু কাম কৰিছিল। তেওঁৰ গভীৰ জ্ঞান আৰু উদাৰ দৃষ্টিভংগীৰ বাবেই সমগ্ৰ বিশ্বতে তেওঁ বিপুল শ্ৰদ্ধা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ গুণটো আছিল এয়ে যে সাধাৰণ মানুহৰ সমস্যা লাঘৱ কৰিবলৈ তেওঁ প্ৰতিটো বিষয়তে সদায় এক মধ্যমীয়া আৰু সহজ পথ অৱলম্বন কৰিছিল।
 
 
গুজৰাটৰ ডাভেলৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা যাত্ৰা
 
১৯৬৩ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কোৱাজুলু নাটাল প্ৰদেশত মুফতি ইব্ৰাহিম দেশাইৰ জন্ম হৈছিল। সৰুৰে পৰাই তেওঁৰ মন পঢ়া-শুনাৰ প্ৰতি বাৰুকৈয়ে আকৰ্ষিত আছিল। তেওঁ নিজৰ বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা আৰু পৱিত্ৰ কোৰান মুখস্থ কৰাৰ কাম স্থানীয় 'ৱাটাৰভাল ইছলামিক ইনষ্টিটিউট'ৰ পৰা সম্পূৰ্ণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত যেতিয়া তেওঁৰ মনত ইছলামিক শিক্ষাৰ গভীৰ জ্ঞান অৰ্জন কৰাৰ হেঁপাহ জাগি উঠিল, তেতিয়া তেওঁ ভাৰতলৈ গুচি আহে।
 
ভাৰতলৈ আহি তেওঁ গুজৰাটৰ ডাভেলত অৱস্থিত বিখ্যাত মাদ্ৰাছা 'জামিয়া ইছলামিয়া তালীমুদ্দিন'ত উপস্থিত হয়। ইয়াত তেওঁ সাত বছৰ ধৰি আলিমৰ পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানখনত অধ্যয়নৰ সময়ছোৱাত তেওঁৰ অসাধাৰণ প্ৰতিভাই সকলোকে আচৰিত কৰি তুলিছিল। মুফতি চাহাবে ইয়াত একেৰাহে সাত বছৰ ধৰি প্ৰতিটো বাৰ্ষিক পৰীক্ষাতেই প্ৰথম স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ এনে একাগ্ৰতা আৰু উৎকৃষ্ট প্ৰদৰ্শনৰ বাবে মাদ্ৰাছাৰ তৰফৰ পৰা তেওঁক বিশেষ সন্মানেৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল।
 
দেশৰ আগশাৰীৰ উলেমাসকলৰ পৰা আহৰণ কৰিছিল ফতোৱাৰ সূক্ষ্ম জ্ঞান
 
গুজৰাটত নিজৰ প্ৰাথমিক উচ্চ শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত মুফতি দেশায়ে ভাৰতৰ সৰ্বাধিক প্ৰতিষ্ঠিত উলেমাসকলৰ সান্নিধ্য লাভ কৰে। তেওঁ মুফতি আহমেদ খানপুৰী চাহাবৰ তত্ত্বাৱধানত দুবছৰ ধৰি 'ইফতা' অৰ্থাৎ ফতোৱা জাৰি কৰাৰ বিশেষ প্ৰশিক্ষণ লয়। ইয়াৰ পাছত তেওঁৰ যোগ্যতাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি তেওঁ ভাৰতৰ তৎকালীন গ্ৰেণ্ড মুফতি হজৰত মুফতি মেহমুদ আল হাছান গংগোহী চাহাবৰ সান্নিধ্যলৈ অহাৰ সুযোগ লাভ কৰে।
 
গংগোহী চাহাবৰ সৈতে তেওঁ এটা সম্পূৰ্ণ বছৰ কটাইছিল আৰু তেওঁৰ পৰাই আধ্যাত্মিকতা আৰু আইনৰ গভীৰ জ্ঞান আহৰণ কৰিছিল। মুফতি মেহমুদ আল হাছান গংগোহী হৈছে সেইগৰাকী মহান পণ্ডিত যিগৰাকীয়ে কেইবাটাও খণ্ডত বিখ্যাত 'ফতোৱা মেহমুদিয়া' ৰচনা কৰিছে। মুফতি ইব্ৰাহিম দেশায়ে গংগোহী চাহাবৰ প্ৰধান আধ্যাত্মিক শিষ্য অৰ্থাৎ খলিফা হোৱাৰ গৌৰৱো অৰ্জন কৰিছিল। ভাৰতত কটোৱা এই বছৰবোৰেই মুফতি চাহাবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।
 
AskImam ৱেবছাইটৰ জৰিয়তে বিশ্বক দেখুৱালে নতুন পথ
 
নিজৰ উচ্চ শিক্ষা সমাপ্ত কৰি মুফতি চাহাব পুনৰ দক্ষিণ আফ্ৰিকালৈ উভতি যায়। তাত তেওঁ মাদ্ৰাছা তালীমুদ্দিনত প্ৰায় দহ বছৰ ধৰি ফিকহ, তফছিৰ আৰু হাদিছৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। তেওঁ জমিয়তুল উলামাত ফতোৱা বিভাগৰ দায়িত্বও পালন কৰিছিল। মানুহৰ সমস্যাবোৰ অতি সহজ ভাষাত সমাধান কৰাৰ এক অনন্য কলা তেওঁৰ আছিল। সেইবাবেই দূৰ-দূৰণিৰ পৰা মানুহে নিজৰ ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক সমস্যাসমূহ লৈ তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিবলৈ ধৰে।
 
দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ মহান ইছলামিক পণ্ডিত মুফতি ইব্ৰাহিম দেশাই
 
সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে মুফতি চাহাবে প্ৰযুক্তিৰ সহায় লয়। ২০০০ চনৰ আশে-পাশে তেওঁ AskImam.org নামৰ এটি অনলাইন পৰ্টেল আৰম্ভ কৰে। এই ৱেবছাইটটোৰ জৰিয়তে তেওঁ সমগ্ৰ বিশ্বৰ ১২০ খনতকৈও অধিক দেশৰ মুছলমানসকলৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল।
 
আজি এই ৱেবছাইটত হাজাৰ হাজাৰ আইনী আৰু ধৰ্মীয় সমাধান উপলব্ধ। তেওঁৰ ফতোৱাসমূহৰ এই সংকলন 'আল মেহমুদ' আৰু 'কণ্টেম্পৰেৰী ফতোৱা'ৰ দৰে গ্ৰন্থৰ ৰূপত আজিও মানুহক মাৰ্গদৰ্শন কৰি আছে। ইয়াৰ পাছত ২০১১ চনত তেওঁ ডাৰবানৰ শ্বেৰউডত 'দাৰুল ইফতা মেহমুদিয়া' প্ৰতিষ্ঠা কৰে, যি বৰ্তমান ফতোৱা গৱেষণাৰ এক বৃহৎ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।
 
আধুনিক বেংকিং আৰু শ্বৰীয়ত সন্মত ব্যৱসায়
 
মুফতি ইব্ৰাহিম দেশাইৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বৈশিষ্ট্যটো আছিল যে তেওঁ কেৱল কিতাপৰ জ্ঞানৰ মাজতে আৱদ্ধ নাছিল। তেওঁ আধুনিক বেংকিং, শ্বেয়াৰ বজাৰ আৰু বিত্তীয় বিষয়সমূহ অতি সুন্দৰভাৱে বুজি পাইছিল। ২০০২ চনত তেওঁ 'শ্বৰীয়া কম্প্লায়েণ্ট বিজনেছ কেম্পেইন' (শ্বৰীয়ত সন্মত ব্যৱসায়িক অভিযান) আৰম্ভ কৰিছিল। এই অভিযানৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল মুছলমান ব্যৱসায়ীসকলক সুদ, জুৱা আৰু ভুল অৰ্থনৈতিক লেনদেনৰ পৰা ৰক্ষা কৰা।
 
তেওঁ অৰ্থনৈতিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত অতি গৱেষণামূলক গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'ইণ্ট্ৰডাকচন টু ইছলামিক কমাৰ্চ'ক এই ক্ষেত্ৰখনত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ফাৰ্ষ্ট নেচনেল বেংকৰ ছৰিয়া ব'ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ হিচাপেও সেৱা আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ এই উত্তৰাধিকাৰকে তেওঁৰ পুত্ৰ মুফতি ইছমাইল দেশায়ে আগুৱাই লৈ গৈছে, যি বৰ্তমান বিশ্ব পৰ্যায়ত ইছলামিক বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ এজন শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে পৰিচিত।
 
বিশ্বৰ ৫০০ গৰাকী প্ৰভাৱশালী মুছলমানৰ তালিকাত স্থান
 
মুফতি চাহাবৰ প্ৰভাৱ কেৱল দক্ষিণ আফ্ৰিকা বা ভাৰততে সীমিত নাছিল। জৰ্ডানৰ 'ৰয়েল ইছলামিক ষ্ট্ৰেটেজিক ষ্টাডিজ চেণ্টাৰ'ৰ দ্বাৰা প্ৰতি বছৰে প্ৰকাশিত বিশ্বৰ ৫০০ গৰাকী সৰ্বাধিক প্ৰভাৱশালী মুছলমানৰ তালিকাত তেওঁৰ নাম সদায় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বিশ্বৰ মঞ্চসমূহত ভাৰতীয় মূলৰ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ গ্ৰেণ্ড মুফতি হিচাপে তেওঁ যথেষ্ট সন্মান লাভ কৰিছিল।
 
 
জমিয়তুল উলামা দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সম্পাদক মৌলানা ইব্ৰাহিম ভামে তেওঁৰ বিষয়ে কৈছিল যে মুফতি দেশাই এজন অতি সুষম ব্যক্তি আছিল। তেওঁৰ ফতোৱাসমূহত কেতিয়াও কঠোৰতা বা খৰধৰ কৰা দেখা পোৱা নগৈছিল। শ্বৰীয়তৰ গণ্ডীৰ ভিতৰত থাকি মানুহৰ বাবে পথ কেনেকৈ সহজ কৰি তুলিব পাৰি, তাৰ বাবে তেওঁ সদায় চেষ্টা কৰিছিল।
 
সৰলতা আৰু নম্ৰ স্বভাৱৰ এক অনন্য নিদৰ্শন
 
মুফতি চাহাবৰ সমগ্ৰ জীৱনটো আছিল অতি সৰল। তেওঁৰ পুত্ৰ মুফতি ইছমাইল দেশায়ে কেইবাবাৰো তেওঁৰ স্মৃতিচাৰণ কৰি জনাইছিল যে তেওঁ সদায় হাঁহিমুখীয়া আছিল। তেওঁৰ মনত কাৰো প্ৰতি কোনো অহংকাৰ নাছিল। যেতিয়া তেওঁৰ পুত্ৰই নিজে ইছলামিক বিত্তীয় বিষয়ত অধ্যয়ন কৰিব বিচাৰিছিল আৰু তেওঁৰ হাতত পৰ্যাপ্ত ধন নাছিল, তেতিয়া মুফতি চাহাবে নিজৰ ব্যক্তিগত সঞ্চয়ৰ পৰা তেওঁক সহায় কৰিছিল আৰু আগুৱাই যোৱাৰ সাহস যোগাইছিল।
 
তেওঁ জীৱনকালত আমেৰিকা, ব্ৰিটেইন, কানাডা আৰু চীনৰ দৰে বহুতো দেশলৈ ভ্ৰমণ কৰিছিল। প্ৰতিখন ঠাইতে মানুহ তেওঁৰ পাণ্ডিত্যৰ লগতে তেওঁৰ সৰলতাত মুগ্ধ হৈ পৰিছিল। ২০২০ চনত নিজৰ ব্ৰিটেইন ভ্ৰমণৰ এক স্মৃতি বৰ্ণনা কৰি তেওঁ কৈছিল যে তেওঁৰ এক ভাষণ শুনি তাত ২২ গৰাকী খ্ৰীষ্টান মহিলাই ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। ইছলামত হজৰত মৰিয়মৰ স্থান কিমান উচ্চ, সেয়া জানি সেই মহিলাসকল বাৰুকৈয়ে প্ৰভাৱিত হৈছিল।
 
বিশ্বৰ উলেমাসকলৰ গভীৰ শোকপ্ৰকাশ
 
যেতিয়া ২০২১ চনৰ ১৫ জুলাইত তেওঁৰ দেহাৱসানৰ খবৰ বিয়পি পৰিছিল, সমগ্ৰ বিশ্বৰ ইছলামীয় পণ্ডিতসকলৰ মাজত শোকৰ ছাঁ পৰিছিল। ভাৰতৰ আগশাৰীৰ উলেমা মুফতি আহমেদ খানপুৰী, দাৰুল উলুম দেওবন্দৰ জ্যেষ্ঠ পদাধিকাৰী তথা পাকিস্তানৰ প্ৰসিদ্ধ পণ্ডিত মুফতি মহম্মদ তকী উছমানীয়ে তেওঁৰ মৃত্যুক এক অপূৰণীয় ক্ষতি বুলি অভিহিত কৰিছিল। সমগ্ৰ বিশ্বৰ শ শ ৰাজনীতিবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজ চিন্তাবিদসকলেও তেওঁলৈ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জ্ঞাপন কৰিছিল।
 
মুফতি ইব্ৰাহিম দেশাই আজি শাৰীৰিকভাৱে আমাৰ মাজত নাই, কিন্তু তেওঁ লিখি থৈ যোৱা অমূল্য গ্ৰন্থৰাজি, তেওঁৰ যুগান্তকাৰী চিন্তাধাৰা আৰু অনলাইনত মজুত থকা তেওঁৰ হাজাৰ হাজাৰ ফতোৱাই আজিও সমাজক সঠিক পথ প্ৰদৰ্শন কৰি আছে। তেওঁৰ জীৱন পৰিক্ৰমাই আমাক এক গভীৰ বাৰ্তা দি যায়- "জ্ঞানৰ সৈতে যদি নম্ৰতা আৰু সততা সংযুক্ত হয়, তেন্তে মানুহে ভৌগোলিক সীমা অতিক্ৰম কৰি সমগ্ৰ বিশ্বতে অম্লান মৰ্যাদা আৰু সন্মান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।" একাগ্ৰতা, মানৱীয়তা আৰু প্ৰজ্ঞাৰ প্ৰতীক মুফতি দেশাইৰ এই আদৰ্শ যুগ যুগ ধৰি জিলিকি থাকিব।