অনিকা মাহেশ্বৰী
মহাৰাষ্ট্ৰৰ মুম্বাইৰ নাগপাডাত ন বছৰীয়া এটি শিশুৱে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাস্কেটবলৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। সেই সময়ত হয়তো কোনেও ভবা নাছিল যে এই শিশুটিয়েই এদিন ভাৰতীয় বাস্কেটবলৰ ইতিহাস সলনি কৰি পেলাব। গুলাম আব্বাছ মুন্তাছিৰে মাত্ৰ ১৬ বছৰ বয়সতে ভাৰতীয় দলত স্থান লাভ কৰিছিল আৰু প্ৰায় ২৮ বছৰ ধৰি বাস্কেটবলৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৯৭০ চনত তেওঁ এচিয়ান অল-ষ্টাৰ দললৈ নিৰ্বাচিত হয় আৰু সেই একে বছৰতে অৰ্জুন বঁটা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী বাস্কেটবল খেলুৱৈ হিচাপে পৰিগণিত হয়।
গুলাম আব্বাছ মুন্তাছিৰৰ জন্ম ১৯৪২ চনৰ ৭ জানুৱাৰীত মুম্বাইত হৈছিল। নাগপাডাৰ কৰ্টত ন বছৰ বয়সতে তেওঁৰ বাস্কেটবলৰ সৈতে পৰিচয় ঘটে। স্কুল আৰু কলেজ পৰ্যায়ত খেলি তেওঁ বম্বে বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ দললৈকে নিৰ্বাচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ৰে'লৱেৰ হৈয়ো খেলিছিল আৰু ভাৰতীয় বাস্কেটবলৰ আগশাৰীৰ খেলুৱৈসকলৰ মাজত নিজৰ স্থান দখল কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিচয় কেৱল এগৰাকী শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ হিচাপেই নাছিল। তেওঁ নিজৰ আক্ৰমণাত্মক খেল, দুৰ্দান্ত বল হেণ্ডলিং আৰু কৰ্টত থকা আত্মবিশ্বাসৰ বাবে পৰিচিত আছিল। কিন্তু তেওঁৰ ব্যক্তিত্বৰ আটাইতকৈ বিশেষ দিশটো আছিল খেলবিধক আৰু অধিক উন্নত কৰাৰ প্ৰতি থকা হেঁপাহ।
আব্বাছৰ ক্ৰীড়া যাত্ৰা কোনো অত্যাধুনিক স্পৰ্টছ একাডেমীৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা নাছিল, বৰঞ্চ মুম্বাইৰ নাগপাডাৰ স্থানীয় কৰ্টৰ পৰাহে আৰম্ভ হৈছিল। ন বছৰ বয়সতে তেওঁ বাস্কেটবল খেলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু লাহে লাহে এই খেলবিধ তেওঁৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ নিচালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল। ১৯৫৭ চনত, ১৬ বছৰ বয়স সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতেই, নাগপাডাৰ 'B' দলে ৰাজ্যিক চেম্পিয়নশ্বিপৰ ফাইনেলত 'A' দলক পৰাস্ত কৰি খিতাপ দখল কৰিছিল। ইয়াৰ পাছতে আব্বাছে বম্বেৰ ৰাজ্যিক দলত স্থান লাভ কৰে আৰু পিছৰ বছৰত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতাত দলটোৰ অধিনায়কত্ব কৰে। মাত্ৰ ১৬-১৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ দেশৰ পুৰুষ খেলুৱৈসকলৰ ভিতৰত তৃতীয় স্থানত উপনীত হৈছিল। এই প্ৰাৰম্ভিক সফলতাই তেওঁৰ বাবে ভাৰতীয় বাস্কেটবলৰ বিশাল মঞ্চৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিছিল।
১৯৬० চনত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বিৰুদ্ধে মুম্বাইত অনুষ্ঠিত এখন প্ৰদৰ্শনীমূলক খেলৰ জৰিয়তে আব্বাছ মুন্তাছিৰৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াৰ পাছত তেওঁ ভাৰতীয় দলৰ সৈতে কেইবাখনো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ ১৯৬৪ চনৰ কলম্বো টুৰ্ণামেণ্টত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু ১৯৬৯ তথা ১৯৭৫ চনৰ এচিয়ান বাস্কেটবল চেম্পিয়নশ্বিপত ভাৰতীয় দলৰ অধিনায়কৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৭০ চনত তেওঁ বেংকক এচিয়ান গেমছত ভাৰতীয় দলৰ অংশ আছিল। সেই একেটা বছৰতে তেওঁ এচিয়ান অল-ষ্টাৰ দললৈ নিৰ্বাচিত হয়। এইটো তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ এনে এক সময় আছিল যেতিয়া তেওঁৰ নাম ভাৰতৰ পৰা ওলাই গৈ সমগ্ৰ এছিয়াৰ বাস্কেটবল জগতত পৰিচিত হৈ পৰিছিল।
আব্বাছ মুন্তাছিৰৰ কেৰিয়াৰ প্ৰায় তিনি দশক ধৰি চলিছিল। তেওঁৰ প্ৰধান কৃতিত্বসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় দলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা, অধিনায়কত্ব আৰু এছিয়া পৰ্যায়ত স্বীকৃতি লাভ কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৯৬৯ আৰু ১৯৭৫ চনত তেওঁ এচিয়ান বাস্কেটবল চেম্পিয়নশ্বিপত ভাৰতৰ অধিনায়কত্ব কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ বেংকক এচিয়ান গেমছত তেওঁ ভাৰতীয় দলৰ অংশ আছিল। এই বছৰতে তেওঁ এছিয়াৰ নিৰ্বাচিত খেলুৱৈসকলৰ মাজত এচিয়ান অল-ষ্টাৰ দলত স্থান লাভ কৰিছিল। কিন্তু ১৯৭০ চনটো তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ স্মৰণীয় বছৰ হৈ ৰোৱাৰ কাৰণ আছিল, সেই বছৰতে তেওঁ অৰ্জুন বঁটা লাভ কৰিছিল।
১৯৭০ চনত গুলাম আব্বাছ মুন্তাছিৰক অৰ্জুন বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল। বঁটাপ্ৰাপকৰ উপলব্ধ তথ্য অনুসৰি তেওঁৰ নাম ১৯৭০ চনৰ বাস্কেটবলৰ অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী হিচাপে লিপিৱদ্ধ আছে। এই সন্মানৰ জৰিয়তে তেওঁ ইতিহাসো সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁ অৰ্জুন বঁটা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী বাস্কেটবল খেলুৱৈ আছিল। আমোদজনক কথাটো হ'ল যে সেই একে বছৰতে তেওঁক এচিয়ান অল-ষ্টাৰ দললৈয়ো নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। অৰ্থাৎ ১৯৭০ চনত এফালে ভাৰতে তেওঁক দেশৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ ক্ৰীড়া সন্মানেৰে বিভূষিত কৰিছিল আৰু আনফালে সমগ্ৰ এছিয়ায়ো তেওঁৰ খেলৰ স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছিল।
গুলাম আব্বাছ মুন্তাছিৰ তেওঁৰ অৰ্জুন বঁটাৰ সৈতে
আব্বাছ মুন্তাছিৰৰ কাহিনীৰ আটাইতকৈ প্ৰেৰণাদায়ক অংশটো কেৱল তেওঁৰ কৃতিত্বসমূহেই নহয়, বৰঞ্চ তেওঁৰ স্পষ্টবাদী ব্যক্তিত্বও। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ আন দেশৰ খেলুৱৈসকলক দেখিছিল আৰু অনুভৱ কৰিছিল যে ভাৰতীয় বাস্কেটবল আগবাঢ়ি যাবলৈ হ'লে ইয়াৰ পুৰণি নীতি-নিয়ম আৰু পদ্ধতিসমূহ সলনি কৰিব লাগিব। তেওঁ খেলৰ পুৰণি শৈলী, ৰেফাৰীং আৰু প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল।
তেওঁৰ এই স্পষ্টবাদিতা বিষয়াসকলে সদায় পছন্দ কৰা নাছিল আৰু তেওঁৰ বিৰোধিতাৰ বাবে তেওঁক তিনি বছৰৰ বাবে নিলম্বিতও কৰা হৈছিল। কিন্তু তেওঁ নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰাৰ পৰা পিছহঁকি যোৱা নাছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে যদি ভাৰতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাস্কেটবলত আগবাঢ়িব বিচাৰে তেন্তে খেলুৱৈসকলে আধুনিক প্ৰযুক্তি আৰু ফিটনেছৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগিব। তেওঁৰ এই চিন্তাধাৰাই তেওঁক সেই সময়ৰ আন বহু খেলুৱৈতকৈ পৃথক কৰি তুলিছিল।
৪৪ বছৰ বয়সলৈকে কৰ্টত
বাস्কেটবলৰ প্ৰতি আব্বাছ মুন্তাছিৰৰ উন্মাদনা বয়সৰ লগে লগে কমা নাছিল। তেওঁ প্ৰায় ২৮ বছৰ ধৰি প্ৰতিযোগিতামূলক বাস্কেটবল খেলিছিল আৰু ১৯৮৬ চনত ৪৪ বছৰ বয়সত ফেডাৰেচন কাপত ৰে'লৱেৰ হৈ নিজৰ অন্তিমখন ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ মেচ খেলিছিল। অৰ্থাৎ ন বছৰ বয়সত যিখন খেলৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্ক আৰম্ভ হৈছিল, প্ৰতিযোগিতামূলক পৰ্যায়ত তাৰ যাত্ৰা চাৰি দশকতকৈয়ো অধিক বয়সলৈকে চলি আছিল।
অৱসৰৰ পাছতো আব্বাছে বাস্কেটবলৰ পৰা আঁতৰি যোৱা নাছিল। তেওঁ নিজৰ অভিজ্ঞতাসমূহ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ লৈ যোৱাৰ চেষ্টা কৰিছিল আৰু ‘প্ৰিন্সিপলছ অফ বাস্কেটবল’ নামৰ এখন গ্ৰন্থও ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ ছবিতো অভিনয় কৰিছিল আৰু খেলপথাৰৰ বাহিৰতো নিজৰ সুকীয়া পৰিচয় গঢ়ি তুলিছিল। কিন্তু বাস্কেটবল সদায় তেওঁৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈয়েই থাকিল।
গুলাম আব্বাছ মুন্তাছিৰৰ শৈশৱৰ ছবি
গুলাম আব্বাছ মুন্তাছিৰ এতিয়া আমাৰ মাজত নাই। ২০২২ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰত মুম্বাইত ৮০ বছৰ বয়সত তেওঁৰ দেহাৱসান ঘটে। অসুস্থতাৰ অন্তত তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে আৰু ইয়াৰ লগতে ভাৰতীয় বাস্কেটবলে নিজৰ প্ৰাৰম্ভিক কালৰ এগৰাকী মহান খেলুৱৈক হেৰুৱায়। কিন্তু তেওঁৰ আদৰ্শ আৰু অৱদান আজিও জীয়াই আছে। ন বছৰীয়া এটি শিশুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা যাত্ৰা ভাৰতীয় বাস্কেটবলৰ প্ৰথমটো অৰ্জুন বঁটালৈকে আগবাঢ়িছিল। তেওঁ ভাৰতীয় দলৰ অধিনায়কত্ব কৰিছিল, এছিয়া পৰ্যায়ত খেলিছিল, এচিয়ান অল-ষ্টাৰ দলত স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ৪৪ বছৰ বয়সলৈকে কৰ্টত অটল হৈ আছিল।
গুলাম আব্বাছ মুন্তাছিৰৰ কাহিনী কেৱল এগৰাকী খেলুৱৈৰ কাহিনী নহয়। এইটো সেই সময়ৰ কাহিনী যেতিয়া ভাৰতীয় ক্ৰীড়াজগতত সা-সুবিধাসমূহ সীমিত আছিল, কিন্তু সপোনবোৰ আছিল বিশাল। নাগপাডাৰ এখন সৰু কৰ্টৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা তেওঁৰ যাত্ৰাই এইটো প্ৰমাণ কৰিলে যে কোনো এখন খেলক মহান কৰি তুলিবলৈ কেৱল বিশাল খেলপথাৰৰ প্ৰয়োজন নাই, তাৰ বাবে লাগে ডাঙৰ সপোন আৰু সেইবোৰ পূৰণ কৰাৰ দুৰন্ত হেঁপাহ। আৰু হয়তো সেইবাবেই ভাৰতীয় বাস্কেটবলৰ ইতিহাসত গুলাম আব্বাছ মুন্তাছিৰৰ নাম আজিও এনে এগৰাকী খেলুৱৈ হিচাপে স্মৰণ কৰা উচিত, যিগৰাকীয়ে কেৱল বাস্কেটবল খেলাই নাছিল, বৰঞ্চ ভাৰতত এই খেলবিধৰ বাবে এটা সুগম পথ গঢ়ি থৈ গৈছিল।
