নতুন দিল্লী
ভাৰতত জৰুৰী অৱস্থা (Emergency) ঘোষণা কৰাৰ পাঁচ দশকৰো অধিক সময় পিছত,এনচিইআৰটিয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে নৱম শ্ৰেণীৰ পাঠ্যপুথিত এই বিষয়টো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে। পাঠ্যপুথিখনত জৰুৰী অৱস্থাক ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ সন্মুখীন হোৱা “এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বান” হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, কিয়নো সেই সময়ছোৱাত অধিকাংশ মৌলিক অধিকাৰ স্থগিত কৰা হৈছিল।
এই উল্লেখ নতুনকৈ প্ৰস্তুত কৰা সমাজ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথি আণ্ডাৰষ্টেণ্ডিং ছ’চাইটি: ইণ্ডিয়া এণ্ড বিয়ণ্ডত(Understanding Society: India and Beyond)ত প্ৰকাশ পাইছে। ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ শক্তি আৰু প্ৰত্যাহ্বানসমূহ বিশ্লেষণ কৰা অধ্যায় এটাত জৰুৰী অৱস্থাৰ বিষয়টো সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে।
এনচিইআৰটিৰ এজন বিষয়াই নিশ্চিত কৰিছে যে, নৱম শ্ৰেণীৰ পাঠ্যপুথিত জৰুৰী অৱস্থাৰ ওপৰত পৃথক অংশ সংযোজন কৰা এইটোৱেই প্ৰথম।
১৯৭৫ চনত জৰুৰীকালীন অৱস্থা ঘোষণা কৰাৰ পিছত শেহতীয়াকৈ দেশখনে ৫০ বছৰ পূৰ্ণ কৰাৰ সময়তে এই অন্তৰ্ভুক্তিয়ে বিদ্যালয়ৰ পাঠ্যক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য সংযোজন ঘটায়।
পাঠ্যপুথিখনত উল্লেখ কৰা হৈছে, “১৯৭৫-৭৭ চনৰ জৰুৰী অৱস্থা ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ সন্মুখীন হোৱা অন্যতম ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান আছিল। ১৯৭০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে ইন্দিৰা গান্ধীৰ নেতৃত্বাধীন চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে জনসাধাৰণৰ অসন্তুষ্টি বৃদ্ধি পাইছিল। বৃদ্ধি পোৱা নিবনুৱা সমস্যা, মূল্যবৃদ্ধি আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে উত্থাপিত অভিযোগে দেশজুৰি প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি কৰিছিল।”
ইয়াত লগতে কোৱা হৈছে যে, "১৯৭৫ চনৰ জুন মাহত চৰকাৰে আভ্যন্তৰীণ অশান্তিৰ দোহাই দি ৰাষ্ট্ৰীয় জৰুৰীকালীন অৱস্থা জাৰি কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত মৌলিক অধিকাৰৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা স্থগিত ৰখা হৈছিল, সংবাদ মাধ্যমক নিয়ন্ত্ৰণ আৰোপ কৰা হৈছিল আৰু বহু ৰাজনৈতিক নেতা তথা সমাজকৰ্মীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ওপৰত তীব্ৰ চাপ সৃষ্টি হৈছিল আৰু নাগৰিকৰ স্বাধীনতা সীমিত হৈ পৰিছিল।”
পাঠ্যপুথিখনত জৰুৰী অৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে চলা আন্দোলনত জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণৰ ভূমিকাও বিশেষভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে।
উল্লেখ কৰা হৈছে, “লোকনায়ক নামেৰে পৰিচিত ৰাজনৈতিক নেতা আৰু সমাজবাদী চিন্তাবিদ জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণে নেতৃত্ব দিয়া গণআন্দোলনে বিশেষকৈ বিহাৰ আৰু গুজৰাটত ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু সাধাৰণ নাগৰিকক সংগঠিত কৰিছিল। ১৯৭৭ চনত জৰুৰী অৱস্থা উঠাই লোৱা হয় আৰু সাধাৰণ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে জনসাধাৰণে ভোটাধিকাৰৰ মাধ্যমেৰে নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। তেতিয়াৰ শাসক দলৰ পৰাজয়ে ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ শক্তি আৰু গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ গুৰুত্ব স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত কৰিছিল।”
জৰুৰী অৱস্থাৰ এই অংশটোৱে গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাসমূহে সন্মুখীন বিভিন্ন প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ বিস্তৃত আলোচনাৰ অংশ হিচাপে গঠন কৰে। জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ সমান্তৰালভাৱে পাঠ্যপুথিখনত ভুৱা খবৰ, বিভ্ৰান্তিকৰ তথ্য, ৰাজহুৱা সম্পত্তিৰ ক্ষতি, নাগৰিক নিয়ম উলংঘন, দাৰিদ্ৰ্য, আঞ্চলিকতাবাদ, সামাজিক বৈষম্য আৰু লিংগ বৈষম্যৰ দৰে বিষয়সমূহো গণতান্ত্ৰিক অনুশীলনৰ প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে আলোচনা কৰা হৈছে।
অধ্যায়টোত “গণতন্ত্ৰ আৰু আপুনি” শীৰ্ষক এটা নতুন শিতানও সংযোজন কৰা হৈছে। এনচিইআৰটিৰ মতে, এই শিতানৰ উদ্দেশ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক নাগৰিক হিচাপে নিজৰ দায়িত্ব আৰু গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণৰ গুৰুত্বৰ সৈতে পৰিচিত কৰা।
জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ বাহিৰেও সংশোধিত পাঠ্যপুথিখনত ভাৰতৰ গণতান্ত্ৰিক পৰম্পৰা আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। ই ভাৰতৰ গণতান্ত্ৰিক প্ৰথাসমূহক প্ৰাৰম্ভিক ঐতিহাসিক যুগলৈকে অনুসন্ধান কৰে আৰু সমসাময়িক শাসন ব্যৱস্থাত ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা অন্বেষণ কৰে।
পাঠ্যপুথিখনত গণতন্ত্ৰত সংবাদ মাধ্যমৰ ভূমিকাৰ ওপৰতো এটা বিশেষ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াত সংবাদ মাধ্যমক “গণতন্ত্ৰৰ চতুৰ্থ স্তম্ভ” বুলি অভিহিত কৰি জনসাধাৰণৰ সমস্যা-অভিযোগক আগবঢ়োৱা আৰু গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধ সুৰক্ষিত ৰখাত ইয়াৰ অৱদানৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।
ভাৰতৰ গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰ পৰিসৰক ব্যাপকতা দাঙি ধৰিবলৈ পাঠ্যপুথিখনত ভোটাৰৰ অংশগ্ৰহণ, ভোটগ্ৰহণৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্বৰ তথ্য আৰু পৰিসংখ্যা সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে যে, ২০২৪ চনত ভাৰতত ৯৬.৮ কোটিৰো অধিক পঞ্জীয়নভুক্ত ভোটাৰ আছিল আৰু সমগ্ৰ দেশৰ ভোটকেন্দ্ৰৰ বিশাল নেটৱৰ্কক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।
অধ্যায়টোত আৰু গুজৰাটৰ এখন পঞ্চায়ত আৰু ত্ৰিপুৰাৰ মহিলা অনুকূল পঞ্চায়তকে ধৰি তৃণমূল পৰ্যায়ৰ গণতন্ত্ৰৰ কেছ ষ্টডি ব্যৱহাৰ কৰি শাসন ব্যৱস্থাত নাগৰিকৰ অংশগ্ৰহণ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। স্থানীয় সংস্থাসমূহত মহিলাৰ ভোটাধিকাৰ আৰু সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰতো এটা সুকীয়া শিতান নিয়োজিত কৰা হৈছে।
.webp)
