আৱাজ - দ্য ভইচ' অসম ব্যুৰ’
জ্ঞান আৰু ঐতিহ্যৰ এক সুউচ্চ শিখৰস্বৰূপ পাটনাৰ ঐতিহাসিক 'খুদা বখ্শ অৰিয়েণ্টেল পাব্লিক লাইব্ৰেৰী'-এ লাভ কৰিছে এগৰাকী নতুন আৰু সুদক্ষ কাণ্ডাৰী। হায়দৰাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উৰ্দু বিভাগৰ সন্মানীয় অধ্যাপক জাহিদুল হকক ভাৰত চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰ্যালয়ে এই মৰ্যাদাপূৰ্ণ গ্ৰন্থাগাৰটোৰ নতুন সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি প্ৰদান কৰিছে।
ইতিহাসৰ সুবাস আৰু অমূল্য গ্ৰন্থৰাজিৰে সমৃদ্ধ এই ঐতিহ্যমণ্ডিত প্ৰতিষ্ঠানটোৰ গুৰু দায়িত্ব অধ্যাপক হকে ২০২৬ চনৰ ১ জুনৰ পুৱা আনুষ্ঠানিকভাৱে গ্ৰহণ কৰে। নৱ নালন্দা মহাবিহাৰৰ (ভাৰত চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনস্থ ডিমেড বিশ্ববিদ্যালয়) বৰ্তমানৰ উপাচাৰ্য তথা গ্ৰন্থাগাৰটোৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত সঞ্চালক অধ্যাপক সিদ্ধাৰ্থ সিঙৰ পৰা তেওঁ এই দায়িত্ব লয়।
খুদা বখ্শ লাইব্ৰেৰী সঁচা অৰ্থতেই এক জাতীয় সম্পদ। ইয়াত সংৰক্ষিত হৈ আছে পৃথিৱীৰ কেইবাখনো অতি বিৰল পাণ্ডুলিপি, মনোমোহা ইছলামীয় কলা আৰু অমূল্য সাহিত্যৰ ইতিহাস। এনে এক গভীৰ গোলকীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব বহন কৰা প্ৰতিষ্ঠানক নেতৃত্ব দিবলৈ এগৰাকী দূৰদৰ্শী ব্যক্তিৰ প্ৰয়োজন। অধ্যাপক হকৰ সুগভীৰ শৈক্ষিক পটভূমি আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ নিষ্ঠাই তেওঁক এই নতুন অধ্যায়ৰ বাবে এজন আদৰ্শ নেতা হিচাপে প্ৰতিপন্ন কৰিছে।
থোৰতে খুদা বখ্শ অৰিয়েণ্টেল পাব্লিক লাইব্ৰেৰী
পাটনাৰ গংগা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এই খুদা বখ্শ অৰিয়েণ্টেল পাব্লিক লাইব্ৰেৰীৰ ইতিহাস অতিশয় গৌৰৱোজ্জ্বল। যদিও ইয়াৰ স্থাপন আগতেই হৈছিল, ১৮৯১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত বিহাৰৰ সুপুত্ৰ খান বাহাদুৰ খুদা বখ্শে ৪,০০০ পাণ্ডুলিপিৰে ইয়াক ৰাইজৰ বাবে মুকলি কৰিছিল। এই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ ভিতৰত ১,৪০০ খন তেওঁ নিজ পিতৃৰ পৰা উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত খুদা বখ্শে তেওঁৰ সমগ্ৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰহ এক ট্ৰাষ্টৰ জৰিয়তে পাটনাৰ জনসাধাৰণৰ নামত উছৰ্গা কৰে। ইয়াৰ বিশাল ঐতিহাসিক আৰু বৌদ্ধিক মূল্যলৈ লক্ষ্য ৰাখি ১৯৬৯ চনত সংসদৰ এক আইনৰ জৰিয়তে ভাৰত চৰকাৰে এই গ্ৰন্থাগাৰটোক "Institution of National Importance’’ হিচাপে ঘোষণা কৰে। বৰ্তমান এইটো ভাৰত চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সম্পূৰ্ণ পুঁজিৰে পৰিচালিত এক স্বায়ত্ত্বশাসিত প্ৰতিষ্ঠান।
অতীত ঐতিহ্যৰ এক অনন্য ভঁৰালস্বৰূপ এই গ্ৰন্থাগাৰটোত কাগজ, তালপাত, হৰিণৰ ছাল, কাপোৰ আদিৰ বিষয়ে লিখা বহু অমূল্য পাণ্ডুলিপি সংৰক্ষিত হৈ আছে। একে সময়তে ইয়াৰ এক আধুনিক ৰূপো আছে। ইয়াত আৰৱী, ফাৰ্চী, উৰ্দু, ইংৰাজী আৰু হিন্দীৰ লগতে জাৰ্মান, ফৰাচী, পঞ্জাৱী, জাপানী আৰু ৰাছিয়ান ভাষাতো ছপা গ্ৰন্থ উপলব্ধ। গ্ৰন্থাগাৰটোৱে প্ৰাচ্য অধ্যয়নৰ এক গৱেষণা কেন্দ্ৰ আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, যুৱপ্ৰজন্ম তথা জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰা এক ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল- এই দুয়োটা দিশকে সাঙুৰি লৈছে। বৰ্তমান ইয়াক এটা ডিজিটেল গ্ৰন্থাগাৰ হিচাপে গঢ়ি তোলা হৈছে, য'ত ২,০০০ ৰো অধিক পাণ্ডুলিপি ডিজিটেল ৰূপত পুথিভঁৰালৰ ভিতৰত পঢ়ুৱৈৰ বাবে উপলব্ধ কৰোৱা হৈছে। ইণ্টাৰনেট সংযোগৰ লগতে গ্ৰন্থাগাৰটোত ‘LAN’ আৰু ই-মেইলৰ সুবিধাও আছে।
ইয়াত গৱেষক-পণ্ডিতসকলৰ বাবে এটা আৰু সাধাৰণ পঢ়ুৱৈৰ বাবে আন এটা- মুঠ দুটা অধ্যয়ন কোঠা আছে। সমগ্ৰ বিশ্বৰ গৱেষক আৰু পঢ়ুৱৈক আদৰণি জনোৱাৰ লগতে তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয়তা পুথিভঁৰালটোৱে পূৰণ কৰে। ফেক্স, ফোন আৰু ই-মেইলৰ জৰিয়তেও প্ৰসংগ সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। তদুপৰি, মাইক্ৰ'ফিল্ম, জেৰক্স, ফটোগ্ৰাফ আদিৰ যোগান ধৰি দেশ-বিদেশৰ পণ্ডিতসকলক ঘৰতেই সেৱা আগবঢ়োৱাটো এই গ্ৰন্থাগাৰটোৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য।
অধ্যাপক জাহিদুল হক
লৰ্ড কাৰ্জনৰ নামত নামাংকিত 'কাৰ্জন ৰিডিং ৰুম' সকলোৰে বাবে মুকলি। এই অধ্যয়নন কোঠাটোত ইংৰাজী, উৰ্দু আৰু হিন্দী ভাষাৰ বৃহৎ সংখ্যক বাতৰিকাকত, আলোচনী, প্ৰসংগ পুথিৰ লগতে প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় গ্ৰন্থ উপলব্ধ।
পাণ্ডুলিপি আৰু গ্ৰন্থসমূহ সংগ্ৰহ তথা সংৰক্ষণ কৰাৰ লগতে সকলো সম্ভৱপৰ উপায়েৰে জ্ঞানৰ প্ৰসাৰ ঘটাবলৈ গ্ৰন্থাগাৰটোৱে নিৰন্তৰ প্ৰয়াস চলাই আহিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত গৱেষণালব্ধ জ্ঞানৰ সজাগতা সৃষ্টিৰ বাবে ইয়াত বিভিন্ন বিদ্যায়তনিক কৰ্মশালা, আলোচনা চক্ৰ, বাৰ্তালাপ আৰু বক্তৃতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ইছলামীয় অধ্যয়ন, আৰৱী, ফাৰ্চী আৰু উৰ্দু সাহিত্য, তুলনামূলক ধৰ্মতত্ত্ব, তিব্ব বা ইউনানী চিকিৎসা, চুফীবাদ বা ৰহস্যবাদ, ইছলামীয় ভূমিৰ ইতিহাস, মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতি তথা ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ দৰে নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰসমূহত গৱেষণামূলক কাৰ্য্যকলাপক উৎসাহিত কৰে।
অধিক বিস্তৃত পৰিসৰত জ্ঞানৰ প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে গ্ৰন্থাগাৰটোৱে নিজৰ বিৰল সংগ্ৰহসমূহ প্ৰকাশ কৰি আহিছে। ইয়াৰ গৱেষণা আৰু প্ৰকাশনৰ এক পূৰ্ণাংগ শাখাই প্ৰাসংগিক সামগ্ৰীসমূহৰ ওপৰত কাম কৰি আছে। ইতিমধ্যে গ্ৰন্থাগাৰটোৱে নিজাকৈ ভালেমান গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰি এক সুকীয়া পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। ইয়াৰোপৰি, ১৯৭৭ চনৰ পৰা নিয়মিতভাৱে এখন ত্ৰৈমাসিক গৱেষণা আলোচনীও প্ৰকাশ পাই আহিছে।
প্ৰাচীন ঐতিহ্য আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ এক সুন্দৰ সেঁতু গঢ়ি তোলাৰ যাত্ৰাত এতিয়াৰ পৰা সন্মুখৰ শাৰীত থাকি নেতৃত্ব দিব অধ্যাপক জাহিদুল হকে। সংৰক্ষণ, গৱেষণা আৰু ডিজিটেল সুবিধাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ বলিষ্ঠ নেতৃত্বত এই ঐতিহাসিক গ্ৰন্থাগাৰটোৱে সফলতাৰ নতুন শিখৰত আৰোহণ কৰিব বুলি সকলোৱে আশাবাদী। তেওঁৰ এই অনুপ্ৰেৰণাদায়ক আৰু সাফল্যমণ্ডিত কাৰ্যকালৰ বাবে হায়দৰাবাদ বিশ্ববিদ্যালয় পৰিয়ালৰ লগতে সকলোৱে আন্তৰিক শুভকামনা জ্ঞাপন কৰিছে। জ্ঞানৰ এই বিশাল সাম্ৰাজ্যখনক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰাৰ দিশত আগবঢ়া অধ্যাপক জাহিদুল হকলৈ অশেষ অভিনন্দন তথা আন্তৰিক শুভেচ্ছা থাকিল।
